Wrzos zwyczajny

Wrzos zwyczajny – ( Calluna vulgaris )

Roślina ta jest popularna w całej Europie. Występuje zwykle na glebach gorszych. Wrzos jest zielony przez cały rok. Kwitnie różowofioletowymi, a czasem białymi kwiatami w końcu sierpnia i na początku września.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych zbiera się kwiaty i ziele wrzosu.

Substancje lecznicze
Wrzos zawiera duże ilości garbników, flawonoidy, olejek eteryczny, kwasy organiczne, związki gorzkie, glikozyd – arbutynę i sole mineralne, a głównie związki krzemu i potasu.

Zbiór i konserwacja
Kwiaty i ziele zrywa się na początku kwitnienia, ścinając w połowie wysokości niezdrewniałe pędy. Suszyć należy w miejscach przewiewnych lub w suszarniach w temperaturze nie wyższej niż 40°C

Działanie;
moczopędne, żołądkowe.

Dzięki zawartości garbników, wrzos może być używany w leczeniu chorób przewodu pokarmowego, zwłaszcza biegunek i stanów zapalnych w przewodzie pokarmowym. Może być używany do zapobiegania nadmiernej fermentacji w jelitach. Jest cennym lekiem : w nieżytach niedokwaśnych żołądka, a także w przypadkach braku łaknienia.

Obecność flawonoidów sprawia, że wrzos ma własności moczopędne. Olejek eteryczny zawarty we wrzosie znosi skurcze mięśni gładkich jelit i dróg moczowych. Glikozyd arbutyna dezynfekuje drogi moczowe i niszczy nawet bakterie oporne na antybiotyki. Wrzos może więc z powodzeniem być wykorzystywany w leczeniu przewlekłych zakażeń dróg moczowych.

Właściwości moczopędne wrzosu są cenne również w leczeniu kamicy moczowej, a zwłaszcza w przypadkach rzadkich rodzajów kamicy, jak cystynowa i ksantynowa. Pamiętać jednak trzeba, że dla pełnego działania leczniczego wrzosu, trzeba jednocześnie spożywać związki, po których mocz będzie alkaliczny.

Substancje gorzkie wrzosu pobudzają czynność wydzielniczą żołądka, co poprawia trawienie. Wrzos można stosować w chorobach wątroby i dróg żółciowych.

Zawartość potasu, a zwłaszcza krzemu sprawia, że wrzos może być cennym lekiem w walce ze starością i przedwczesnym starzeniem się tkanki łącznej, a także we wszelkich procesach regeneracji w organizmie. Wrzos może być stosowany w dolegliwościach stawowych i kostnych, w gośćcu przewlekłym postępującym.

Wrotycz pospolity

Wrotycz pospolity – ( Tanacetum vulgare )

Roślina ta występuje dość pospolicie w naszym kraju. Rośnie na leśnych polanach i na nieużytkach, na zboczach wzgórz i nasypach kolejowych. Lubi miejsca słoneczne. Wrotycz występuje w całej Europie oraz na Syberii. Kwitnie od lipca do września żółtymi kwiatami. Ziele to ma silny zapach przypominający kamforę.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych zbiera się koszyczki kwiatowe bez ogonków i liście.

Substancje lecznicze
Wrotycz zawiera dość dużo olejku eterycznego, ponadto flawonoidy, goryczki i garbniki.

Zbiór i konserwacja
Kwiaty i liście wrotyczu należy zbierać na początku kwitnienia i suszyć szybko w miejscach ocienionych, przewiewnych. W suszarniach temperatura nie powinna być wyższa niż 30°C.

Działanie;
przeciw pasożytnicze, przeciwko wszawicy.

Doustnie podane sproszkowane kwiaty wrotyczu, o dużej zawartości olejku eterycznego, działają przeciw pasożytniczo. Niszczą pasożyty przewodu pokarmowego o obłym kształcie ciała, jak np. glisty i owsiki. Stosowane zewnętrznie wyciągi alkoholowe niszczą wszy głowowe, łonowe oraz świerzbowce.

Gorzkie substancje zawarte w zielu wrotyczu pobudzają wydzielanie soków żołądkowych.

Uwaga! Zbyt duże dawki preparatów wrotyczu są szkodliwe dla ludzi i zwierząt i mogą być przyczyną zatruć.

Zatrucie doustnie spożytym wrotyczem może objawiać się w postaci podrażnienia przewodu pokarmowego, a także zawrotami głowy, kurczami łydek oraz pobudzeniem układu nerwowego aż do utraty przytomności włącznie. W związku z tym nie powinno się podawać wrotyczu ludziom z ostrymi nieżytami żołądka i jelit, z chorobami wątroby i nerek, kobietom w ciąży i małym dzieciom.

Wierzba biała

Wierzba biała – ( Salix alba )

Pospolicie występujące w naszym kraju drzewo, od setek lat dostarcza surowców leczniczych. Rośnie najczęściej nad brzegami wód, w wilgotnych lasach i przy drogach. Kwitnie od kwietnia do maja. Spośród gatunków wierzby występujących w Polsce znaczenie dla lecznictwa poza wierzbą białą – Salix alba, mają: wierzba krucha – Salix fragilis, wierzba wiciowa – Salix viminalis, wierzba purpurowa – Salix purpurea, wierzba pięciopręcikowa – Salix pentandra.
Inne nazwy: wierzba pospolita, wierzba srebrna, wierzbina.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych wykorzystuje się korę wierzby.

Substancje lecznicze
Kora wierzby zawiera glikozydy fenolowe, najważniejszym z nich jest salicyna, flawonoidy, kwasy organiczne i sole mineralne.

Zbiór i konserwacja
Korę wierzby zbierać należy wiosną, kiedy ruszają soki drzewa. Ścina się 2-3-letnie pędy i z nich zdejmuje korę. Najlepszego surowca dla celów leczniczych dostarcza wierzba purpurowa (wiklina). Korę wierzby można suszyć nawet w jasnych pomieszczeniach lub w suszarniach w temperaturze do 40°C.

Działanie;
przeciwzapalne, ściągające, przeciwgorączkowe.
Salicyna w soku żołądkowym rozkłada się do alkoholu salicylowego, którego pochodne łatwo wnikają do organizmu. Mają działanie przeciwgorączkowe i przeciwzapalne oraz przeciwbólowe. Chociaż dawka salicylanów jest w odwarach z kory wierzbowej niewielka w porównaniu z zawartością kwasu acetylosalicylowego w tabletce aspiryny, to aktywność biologiczna tych związków jest duża, gdyż zachodzi tu synergizm salicylanów, flawonoidów i garbników. Również działania uboczne, jakie występują przy długotrwałym stosowaniu dość dużych dawek aspiryny, nie występują przy stosowaniu wyciągów z wierzby. Jest to szczególnie ważne u ludzi z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy, którzy nie powinni używać aspiryny.

Ponadto związki czynne zawarte w korze wierzby uszczelniają naczynia włosowate i jednocześnie przeciwdziałają nadmiernej krzepliwości krwi. Zwiększają ilość wydalanego moczu i poprawiają przebieg reakcji oksydoredukcyjnych.

Kora wierzby może być stosowana w przypadkach przeziębień przebiegających z gorączką, gośćcu przewlekłym postępującym, gorączce reumatycznej, nieżytach błon śluzowych przewodu pokarmowego, niezbyt nasilonych biegunkach. Kora wierzby może być używana w leczeniu miażdżycy ze wzmożoną krzepliwością krwi, zapaleniach żył, a także w przypadkach nadmiernego pocenia się.

Medycyna ludowa używała kory wierzbowej jako środka uspokajającego i ułatwiającego zasypianie, a także w przypadkach nerwobólów, bólów kostnych i stawowych.

Tatarak zwyczajny

Tatarak zwyczajny – ( Acorus calamus )

Tatarak jest byliną, rośnie nad brzegami jezior i stawów, a także nad brzegami wolno płynących rzek. Roślina ta występuje w całej Europie, w Środkowej i Wschodniej Azji, a także w Ameryce Północnej.
Inne nazwy: tatarak pospolity, kalmus, łącz, łobzie, lepich, bluszcz, ajer, szuwar, tatarskie ziele, tatarczuch.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych wykorzystywane są kłącza tataraku.

Substancje lecznicze
Kłącza tataraku zawierają olejek eteryczny, którego głównym składnikiem są związki seskwiterpenowe. Ponadto w tataraku występują związki gorzkie, garbniki, aminy, węglowodany, kwasy organiczne i sole mineralne.

Zbiór i konserwacja
Kłącza tataraku wydobywa się wiosną lub jesienią. Po umyciu i okorowaniu można je suszyć w suszarniach w temperaturze nie wyższej niż 35°C. Po wysuszeniu należy je przechowywać w szczelnie zamkniętych naczyniach i chronić przed światłem.

Działanie;
żołądkowe, rozkurczowe, wzmacniające, uspokajające.

Związki czynne zawarte w kłączach tataraku pobudzają aktywność przewodu pokarmowego, zwiększając wydzielanie soku żołądkowego, przyspieszają trawienie i przyswajanie pokarmów. Powodują zwiększenie produkcji mukopolisacharydów – substancji, z których tworzy się w żołądku warstwa ochronna śluzu, zabezpiecza ona przed samostrawieniem. Olejki eteryczne i substancje gorzkie z kłączy tataraku zwiększają produkcję żółci przez wątrobę, a także zwiększają wytwarzanie moczu przez nerki. W stanach wzmożonego napięcia i skurczu mięśni jelit i dróg żółciowych – powodują rozluźnienie mięśni ,oraz przywrócenie prawidłowej czynności skurczowej jelit i dróg żółciowych. Znoszą przykre objawy bólów i kolek, jakie towarzyszą takim stanom.

Tatarak zawiera substancje bakteriobójcze, co jest korzystne w przypadkach nadmiernej fermentacji w jelitach.

Tatarak występujący w Polsce wykazuje słabe działanie uspokajające, natomiast tatarak rosnący w Indiach i w Kanadzie może być używany jako środek nasenny.

Tatarak jest użyteczny w leczeniu stanów zapalnych dziąseł, bólów zębów, w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, w leczeniu choroby wrzodowej. Kłącze tataraku może być używane do żucia przy bólach zębów.

Odwary z tataraku należy używać w przypadkach łupieżu do wcierania w skórę głowy.

Olejek tatarakowy może być używany do wcierań przeciwbólowych w przypadkach bólów stawów, gośćcu oraz nerwobólach.

Szałwia lekarska

Szałwia lekarska – ( Salvia officinalis )

Roślina ta jest od kilku wieków uprawiana w naszym kraju. Pochodzi z krajów Basenu Morza Śródziemnego. Jest rośliną wieloletnią. Zakwita w drugim roku życia, w maju i czerwcu fiołkowymi, czasem białymi kwiatami, w sierpniu wydaje owoce. Uprawy wymagają starannej ochrony przed mrozami. Od czasów starożytnych szałwia była uważana za lek na bezpłodność. Ma bardzo szerokie zastosowanie, dlatego w dawnej Polsce mówiono „śmierć tego nie ubodzie u kogo szałwia w ogrodzie”.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych wykorzystywane są liście szałwi.

Substancje lecznicze
Szałwia zawiera olejek eteryczny, garbniki pirokatechinowe, flawonoidy, fenolokwasy, goryczki, prowitaminę A, witaminy B,, C, PP, a także sole mineralne.

Zbiór i konserwacja
Już w pierwszym roku życia rośliny można zebrać 1/3 liści nie narażając jej na zniszczenie. W drugim roku ścina się pędy w początkowym okresie kwitnienia, kiedy zawierają najwięcej olejku eterycznego. Liście szałwi należy suszyć w miejscach ocienionych, przewiewnych, w suszarniach w temperaturze nie wyższej niż 35°C. Przechowywać w workach płóciennych w suchych pomieszczeniach.

Działanie;
Przeciwpotne, przeciwzapalne, żołądkowe, dezynfekujące, przeciwcukrzycowe.

Działanie przeciwpotne wyciągów z liści szałwi występuje już po 2-3 godzinach od spożycia i trwa 1 -3 dni. Od dawna znano własności przeciwzapalne szałwi i to zarówno zewnętrznie jak i do wewnątrz stosowanej. Szałwia hamuje rozmnażanie się wielu rodzajów bakterii Gram dodatnich i Gram ujemnych, a także odpornych na antybiotyki, unieczynnia toksyny bakteryjne. Szałwia zatrzymuje krwawienia z przewodu pokarmowego i zmniejsza przepuszczalność naczyń włosowatych. Pobudza wydzielanie soku żołądkowego. Jest korzystna w leczeniu chorób wątroby przebiegających z upośledzonym wytwarzaniem żółci lub po toksycznym uszkodzeniu wątroby.

Ponadto przywraca prawidłową czynność skurczową jelit, znosi skurcze jelit, ułatwia trawienie i przyswajanie pokarmów, działa wiatropędnie. Ma także właściwości obniżania poziomu cukru we krwi, co może być korzystne w leczeniu cukrzycy. Jest to jednak działanie stosunkowo słabe i może uzupełniać jedynie działanie innych leków przeciwcukrzycowych. Zmiany w leczeniu cukrzycy należy zawsze uzgodnić z lekarzem.

Szałwia może być wykorzystana w leczeniu stanów wzmożonej ogólnej potliwości, potliwości w chorobach gorączkowych, w nadczynności tarczycy, a także nadmiernej potliwości na tle zaburzeń nerwicowych i okresu przekwitania.

Szałwia znana jest popularnie jako ziele do płukania jamy ustnej w przypadkach kłopotów z zębami i dziąsłami. Może także być używana do płukania gardła przy anginach. Wyciągów z szałwi można używać do przemywania i kompresów w przypadku trudno gojących się ran oraz czyraków, a także przy zapaleniach skóry.

Świetlik łąkowy

Świetlik łąkowy – ( Euphrasia rostkoviana )

Roślina roczna, występuje w całym kraju w stanie naturalnym. Rośnie na wilgotnych łąkach i torfowiskach oraz na brzegach lasów. Kwitnie od maja do października. Żyje półpasożytniczo na korzeniach innych roślin łąkowych. Kwiaty na tle zieleni, przypominają świeczki. Świetlik występuje w całej Europie.
Inne nazwy: świetlik lekarski, ptasie oczka, złodziej mleczny.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych zbiera się ziele świetlika.

Substancje lecznicze
Ziele świetlika zawiera glikozyd – aukubinę, garbniki, kwasy fenolowe, olejek eteryczny, pochodne kumaryny, sole mineralnej szczególnie dużo związków miedzi i manganu.

Zbiór i konserwacja
Ziele świetlika ścina się w pełnym rozkwicie i suszy rozłożone cienką warstwą w miejscach ocienionych lub w suszarniach w temperaturze nie wyższej niż 40°C. Wysuszone ziele trzeba przechowywać w szczelnie zamkniętych naczyniach, inaczej łatwo wilgotnieje i traci swoje właściwości.

Działanie;
przeciwzapalne i dezynfekujące.

Świetlik był od dawna stosowany w leczeniu alergicznych i bakteryjnych zapaleń spojówek oczu, ponieważ zawiera on aukubinę która hamuje wydzielanie histaminy, co zmniejsza reakcje alergiczne. Ponadto garbniki i kwasy polifenolowe zawarte w świetliku mają właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, niszczą wiele szczepów bakterii, m.in. gronkowce i paciorkowce. Uszczelniają naczynia krwionośne oczu, zapobiegają także krwawieniom z naczyń siatkówki.

Świetlik może być stosowany w zapaleniach spojówek oczu i brzegów powiek, w wiosennym zapaleniu spojówek, przypadkach “jęczmieni”, a także w przypadkach zmęczenia oczu pracą przy sztucznym świetle, czy długim oglądaniem telewizji. Jest on również cenny dla ludzi, których oczy są nadwrażliwe na promienie słoneczne. Może być polecany do przemywania oczu w przypadkach katarów przebiegających z ostrym łzawieniem. Powinni o nim pamiętać ludzie narażeni na pyły i dymy przemysłowe.

Odwar z ziela świetlika może być stosowany wewnętrznie w chorobach żołądka i wątroby, w zaburzeniach trawienia i w kolce żółciowej, u ludzi z obniżonym ciśnieniem tętniczym.

Medycyna ludowa polecała stosowanie świetlika przy bólach głowy i bezsenności.

Sosna zwyczajna

Sosna zwyczajna – ( Pinus sivestris )

To najpopularniejsze chyba w naszym kraju drzewo-. Rośnie w całej strefie umiarkowanej na półkuli Północnej. Może osiągać 40 m Wysokości. Pojedynczo rosnące okazy owocują w 25 roku życia, w drzewostanach zaczynają owocować w 35 roku. Co 3-4 lata owocują szczególnie obficie.
Inne nazwy: choina

Surowce lecznicze
Do celów leczniczych wykorzystuje się pączki, młode pędy, pędy uiglone, korę i żywicę.

Substancje lecznicze
Pączki sosny zawierają olejek eteryczny, substancje gorzkie, garbniki, witaminę C, flawonoidy i sole mineralne. Młode pędy sosny – olejek eteryczny.
Dziegieć sosnowy – gwajakol, krezol, pirokatechol, węglowodory t aromatyczne i kwasy żywiczne.

Zbiór i konserwacja
Pączki zbiera się wyłącznie z drzew ściętych w porze zimowej między listopadem a kwietniem. Najcenniejsze są pączki zbierane z samego szczytu młodych, wycinanych podczas zabiegów pielęgnacyjnych, drzew. Nie wolno zrywać pączków z drzew rosnących. Do suszenia pączki rozkładamy cienką warstwą w pomieszczeniach przewiewnych lub w suszarniach, w temperaturze nie wyższej niż 25°C. Wysuszone gładkie pączki o zamkniętych łuskach powleczone są żywicą, mają zapach balsamiczny.

Młode pędy sosny zbiera się z drzew ściętych wczesną wiosną, kiedy rozwiną się z pączków, osiągną długość 5 cm i są okryte łuskami. Z pędów tych uzyskuje się olejek.

Uiglone gałązki sosny, tzw. cetynę, zbiera się z drzew ściętych wiosną lub jesienią. Wybierać należy pędy długości ok. 30 cm, pokryte świeżymi igłami.

Z drzewa sosnowego drogą suchej destylacji otrzymuje się dziegieć sosnowy.

Żywicę sosnową możemy uzyskać przez nacięcie pnia sosny i zbiór skapującego soku do specjalnych pojemników. Z żywicy i karpiny drogą destylacji z parą wodną otrzymujemy olejek terpenowy (terpentynę).

Działanie;
Pączki sosny mają działanie wykrztuśne, dezynfekujące, moczopędne. Substancje czynne w nich zawarte zwiększają ilość śluzu wytwarzanego w drogach oddechowych, ułatwiają oczyszczanie się oskrzeli. Ponadto mają działanie bakteriobójcze i niszczą drobnoustroje w drogach oddechowych, ponadto wykazują działanie rozkurczowe na mięśniówkę gładką oskrzeli. Wyciągi z pączków sosny mogą być dobrym skutkiem stosowane w leczeniu nieżytów oskrzeli, w zapaleniach przewodu pokarmowego oraz dróg moczowych.

Olejek sosnowy, uzyskiwany z pączków, także ma działanie wykrztuśne, bakteriobójcze i rozkurczowe. Może być używany do inhalacji w nieżytach górnych dróg oddechowych oraz w chorobach skóry. Zwiększa także ilość wytwarzanego moczu.

Olejek terpentynowy uzyskiwany z żywicy działając na skórę powoduje powstanie rumienią, ponadto działa antyseptycznie. Po dalszej przeróbce otrzymuje się z niego mieszaninę pinenów, które mogą być podawane doustnie i nie drażnią błon śluzowych, działają żółciopędnie, przeciwskurczowo i dezynfekują drogi moczowe.

Dziegieć sosnowy działa antyseptycznie i jest używany w leczeniu wielu chorób skóry, m.in. łuszczycy. Wyciągi z kory sosnowej są używane jako leki przeciwbiegunkowe.

Śliwa tarnina

Śliwa tarnina – ( Prunus spinosa )

Krzew pospolity w całym kraju. Ma białe lub zielonawobiałe kwiaty i gałązki z licznymi cierniami. Rośnie na miedzach, słonecznych zboczach, w lasach liściastych i iglastych. Kwitnie w kwietniu, owocuje w październiku, a nawet w listopadzie.
Inne nazwy: tarnina, ciernie, tarń, tarka, ciarki, cierniak, żarnośliwa, korcipa, wilżyna.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych wykorzystuje się kwiaty, owoce i korę.

Substancje lecznicze
Kwiaty tarniny zawierają flawonoidy, glikozydy, związki cukrowe i sole mineralne.

Owoce – prócz wyżej wymienionych związków zawierają garbniki, kwasy organiczne, glikozyd, amigdalinę, antocyjany a także pektyny.

Zbiór i konserwacja
Kwiaty tarniny zrywać należy delikatnie, gdyż są wrażliwe na zgniatanie, a także dlatego, że łatwo można o ciernie pokaleczyć sobie ręce. Zbierać przy słonecznej pogodzie. Suszyć rozkładając cienką warstwą w miejscach ocienionych, w suszarniach temperatura nie powinna być wyższa niż 35°C

Owoce – dojrzałe są ciemnofioletowe i pokryte niebieskimi nalotem. Suszymy podobnie jak kwiaty. Po wysuszeniu są pomarszczone. Najlepiej je zbierać po pierwszych przymrozkach, kiedy trącaj swój cierpki smak.

Działanie;
kwiaty – moczopędne, rozwalniające; owoce – przeciwzapalne, przeciwbiegunkowe.

Związki zawarte w kwiatach tarniny zwiększają ilość wytwarzanego moczu, a także znoszą stany zapalne w drogach moczowych, mogą więc być używane w leczeniu przewlekłych zakażeń dróg moczowych w kamicy moczowej. Ponadto związki te uszczelniają ściany naczyń włosowatych. Medycyna ludowa uważa kwiaty tarniny za lek „czyszczący krew”, co jest uzasadnione, bowiem z moczem wydalane są szkodliwe produkty przemiany materii. Ponadto związki czynne kwiatów tarniny pobudzają przemianę materii i mają łagodne działanie przeczyszczające.

Owoce tarniny ze względu na dużą zawartość garbników działają przeciwnie do kwiatów – zapierające. Niszczą bakterie w przewodzie pokarmowym, hamują krwawienia i mają działanie przeciwzapalne. Działanie tarniny jest podobne do borówki czernicy. Owoce tarniny są wskazane szczególnie u ludzi w wieku podeszłym i u dzieci, w przewlekłych nieżytach żołądka i jelit przebiegających z nadmierną fermentacją.

Skrzyp polny

Skrzyp polny – ( Equisetum arvense )

Roślina popularna w całym kraju. Rośnie na glebach piaszczystych, najczęściej na nieużytkach, przy drogach, nad rzekami, jest chwastem wielu upraw. Wiosną wyrastają najpierw pędy zarodnikowe zakończone kłosem, a po ich zaniku pojawiają się pędy płonę z okółkowo ułożonymi gałązkami. Nazwa rośliny wywodzi się prawdopodobnie od tego, że przy pocieraniu jej w palcach słychać chrzęst, skrzypienie.
Inne gatunki skrzypu to skrzyp leśny (Eąuisetum silvaticum) o pędach silnie rozgałęzionych i często zwisających, skrzyp olbrzymi (Eguisetum maximum) o białych międzywęźlach, skrzyp łąkowy (o sinozielonych pędach – Eguisetum pratense) oraz skrzyp błotny (Eguisetum palustre).
Inne nazwy: chwoszcz, chwoszczka, jedlinka polna, strzępka, przęstka, krzemionka, koński ogon.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych wykorzystywane są pędy płone (zielone),

Substancje lecznicze
Ziele skrzypu zawiera przede wszystkim dużo krzemionki i to postaci rozpuszczalnej, dobrze przyswajalnej, ponadto flawonoidy, saponiny, garbniki i sole mineralne.

Zbiór i konserwacja
Pędy płonę ścina się przez całe lato, 10-15 cm nad ziemią. Na lekarstwo należy wybierać pędy zdrowe, bez rdzy. Suszenie powinno odbywać się w miejscach ocienionych i przewiewnych, w suszarniach w temperaturze nie wyższej niż 4O°C. Suszone ziele skrzypu przechowywać należy w suchych pomieszczeniach.

Działanie;
moczopędne, poprawiające przemianę materii, hamujące krwawienia

Związki czynne zawarte w skrzypie zwiększają ilość wydalanego moczu, a wraz z nim szkodliwych produktów przemiany materii. Działanie to jest nawet silniejsze niż wielu znanych środków moczopędnych. Dzięki zawartości związków krzemu skrzyp ma duże znaczenie w procesach regeneracyjnych, wpływa on na metabolizm kolagenu, a w konsekwencji na gojenie się ran i odbudowę kości. Związki krzemu zapobiegają także odkładaniu się złogów w drogach moczowych. Skrzyp opóźnia procesy starzenia się.

Związki czynne zawarte w skrzypie wzmacniają ściany naczyń, zapobiegają ich łatwemu pękaniu, zmniejszają skłonność do krwawień, poprawiają stan włosów i paznokci, są ważne w procesach odpornościowych.

Ziele skrzypu jest szczególnie cenne dla ludzi w wieku podeszłym i dla kobiet karmiących, gdyż poprawia mineralizację kości. Korzystne jest w przypadkach przedłużających się krwawień miesięcznych, a także w niewielkich krwawieniach z przewodu pokarmowego.

Medycyna ludowa uważała skrzyp za cenny lek w przewlekłych zapaleniach oskrzeli, a także polecała go do płukania ust i gardła w stanach zapalnych lub do pielęgnacji włosów w przypadkach łysienia. Cyganie używali skrzypu jako leku przeciw padaczce.

Ruta zwyczajna

Ruta zwyczajna – ( Ruta graveolens )

Roślina ta pochodzi z Europy Południowej i Afryki Północnej. Jest uprawiana w naszym kraju w ogródkach jako roślina ozdobna lub dla celów leczniczych. Ma silny aromatyczny zapach i kwitnie drobnymi żółtozielonymi kwiatkami od czerwca do sierpnia. Ruta uchodziła za symbol niewinności, dziewictwa. W Średniowieczu uważano ją za środek pobudzający popęd, szczególnie u kobiet. Liście ruty podobnie jak liście dziurawca wyglądają jakby były pokłute szpilką. W rzeczywistości są to zbiorniczki olejku eterycznego.
Inne nazwy: ruta ogrodowa, ruta zielona, ostrowonka, rutka.

Surowce lecznicze
W celach leczniczych używane są liście ruty.

Substancje lecznicze
Liście ruty zawierają olejek eteryczny, pochodne furanokumaryny, alkaloidy, flawonoidy, z których najwięcej można znaleźć rutyny. Ponadto liście zawierają garbniki i żywice.

Zbiór i konserwacja
Rutę zbiera się ścinając szczyty pędów tuż przed kwitnieniem.

Pędy należy ścinać na wysokości 10-15 cm od ziemi. Zbierać rutę najlepiej rano, gdyż później duża część olejków eterycznych ulatnia się. Suszyć w miejscach przewiewnych, ocienionych lub w suszarniach w temperaturze do 40°C. Zbiór powinien odbywać się w rękawiczkach ze względu na możliwość uczulającego działania składników tej rośliny. Szczególnie podatne na uczulenia na rutę są kobiety. Objawy uczulenia przypominają oparzenie, występuje bowiem zaczerwienienie i pęcherzyki.
Suszone ziele ruty należy przechowywać w szczelnie zamkniętych pudełkach.

Działanie;
rozkurczowe, wzmacniające macicę, wzmacniające naczynia, uspokajające.

Związki czynne zawarte w liściach ruty znoszą skurcze mięśni gładkich jelit, dróg żółciowych, dróg moczowych i mięśniówki naczyń. Dzięki temu przepływ żółci do przewodu pokarmowego jest łatwiejszy, a zatem lepsze jest przyswajanie pokarmów. Rozkurczające działanie na mięśniówkę naczyń może objawiać się obniżeniem ciśnienia tętniczego krwi oraz poprawą ukrwienia narządów umieszczonych obwodowe. Substancje zawarte w rucie uszczelniają ściany naczyń włosowatych, stają się one bardziej elastyczne, mniej podatne na pękanie. Ruta powoduje u kobiet bardziej obfite krwawienia miesięczne i dlatego należy stosować ją ostrożnie, szczególnie kobiety ze skłonnością do przedłużających się krwawień. Kobiety w ciąży powinny w ogóle unikać wyciągów z ruty, gdyż mogą one sprzyjać wystąpieniu poronień. Objawy uczulające zostały omówione przy zbiorze ruty.

Medycyna ludowa poleca rutę jako lek na apetyt i dolegliwości żołądkowe. Wyciągi z ruty mają Właściwości uspokajające. Możemy dodawać liście ruty do potraw, np. podobnie jak szczypiorek do jajecznicy. Wodne maceraty są polecane w przypadkach zapaleń powiek i spojówek.

Stosowane zewnętrznie wyciągi z ruty, na okłady i do przemywania ran, przyspieszają oczyszczanie i gojenie się ran. Dzięki zawartości furanokumaryn, które mają właściwości uwrażliwiania na działanie promieniowania nadfioletowego, ruta może być wykorzystana do leczenia bielactwa i łuszczycy. Trzeba jednocześnie przestrzec, że ludzie leczeni wyciągami z ruty nie powinni zbyt szybko i długu opalać się, bowiem grozi to łatwym oparzeniem.

Ruta jest przeciwwskazana osobom z, czynną chorobą wrzodową i niskim ciśnieniem tętniczym krwi.