Pasty

Pasta – postać leku do stosowania zewnętrznego, będąca mieszaniną bardzo miałko sproszkowanych substancji stałych oraz podłoża maściowego. Pasty są szczególnym rodzajem maści-zawiesin, zawierającym co najmniej 40% substancji stałej, nierozpuszczalnej w podłożu. Ze względu na wysokie stężenie substancji stałej pasty charakteryzują się większą spoistością i twardszą konsystencją.

Najczęściej sporządza się pasty z substancjami ściągającymi i adsorbującymi, takimi jak:

tlenek cynku,
skrobia,
węglan wapnia,
garbniki.
Pasty tego typu stosuje się w leczeniu wilgotnych chorób skóry np. egzem i liszajów. Popularne są również pasty przeciwbakteryjne i przeciwzapalne, zawierające między innymi:

kwas salicylowy
rezorcyna
siarka
cignolina

Miody

Miód – słodki produkt spożywczy, w warunkach naturalnych wytwarzany głównie przez pszczoły właściwe (miód pszczeli) oraz nieliczne inne błonkówki, m.in. osy z podrodziny Polistinae (Brachygastra, Polistes i Polybia), poprzez przetwarzanie nektaru kwiatowego roślin miododajnych, a także niektórych wydzielin występujących na liściach drzew.

Miód pszczeli różni się składem od miodu wytwarzanego przez inne owady. Osy pobierają nektar także z roślin trujących dla człowieka, dlatego wytwarzany przez nie miód nierzadko jest przyczyną ciężkich zatruć.

Miód zawiera pewne ilości mikroelementów: potasu, chloru, fosforu, magnezu, wapnia, żelaza, manganu, kobaltu i innych. W miodzie stwierdzono również występowanie substancji o charakterze hormonalnym. Ważne zadanie spełnia acetylocholina. Miód zawiera także niewielkie ilości witamin – A, B1, B2, B6, B12, C, kwasu foliowego, kwasu pantotenowego i
biotyny.

Miody lecznicze to lek, którego składnikami są miód oraz substancja lecznicza, w naszym przypadku surowiec roślinny w postaci sproszkowanej. Na jedną łyżkę miodu daje się najczęściej 1 płaską łyżeczkę sproszkowanego zioła; aby nastąpiło lepsze połączenie składników dodajemy kilka kropel alkoholu lub gliceryny (na jedną łyżeczkę proszku – 15 kropel rozpuszczalnika).

Kremy

Kremy hydrofobowe – to emulsje typu woda–olej, wytwarzane przez połączenie wody z podłożami absorpcyjnymi. Ilość wody, jaka może być zemulgowana, zależy od liczby wodnej
użytego emulgatora.
Kremy hydrofilowe – to emulsje typu olej–woda, zawierające jeden lub kilka następujących emulgatorów: laurylosiarczan sodu, polisorbat, estry i etery makrogoli z kwasami lub alkoholami tłuszczowymi (np. Myryj, Brij). Zawartość fazy wodnej w tych podłożach może wynosić nawet 90%. Maści sporządzone na kremach hydrofilowych są wygodne w użyciu, gdyż łatwo się wchłaniają, nie pozostawiają tłustej warstwy na skórze i nie brudzą odzieży. Niektóre powodują uczucie chłodzenia, powstałe na skutek odparowywania wody z powierzchni skóry. Maści na takich podłożach powinny zawierać konserwanty, na przykład parabeny (estry kwasu p hydroksybenzoesowego). Kremy powinno się także zabezpieczać przed wysychaniem.

Gatunek i przeznaczenie kremu zależą od rodzaju kompozycji nawilżających. Kremy z kompleksem naśladującym NMF, z solami hydroksykwasów uważane są za najlepsze, solami kwasu piroglutaminowy i innymi składnikami o głębokim działaniu nawilżającym.

Zawiesiny

Zawiesiny – maści zawierające substancje stałe, nierozpuszczalne w żadnym składniku podłoża. Układy takie są zawsze co najmniej dwufazowe (jeśli podłoże jest jednolite stanowi jedną fazę, a substancja zawieszona – drugą). Możliwe jest również zawieszenie substancji stałej w podłożu emulsyjnym i wtedy tworzy się układ wielofazowy. Jeśli substancja stała stanowi więcej niż 40% masy maści, to taką maść nazywamy pastą.

Produkcja maści-zawiesin polega na ucieraniu bardzo miałko sproszkowanej substancji czynnej (wielkość cząstek nie powinna przekraczać 90μm) z podłożem. Korzystne, choć nie konieczne, jest homogenizowanie otrzymanego preparatu. Jeszcze mniejsze, zmikronizowane cząstki substancji leczniczej można uzyskać przez wytrącenie jej w postaci osadu bezpośrednio przed zmieszaniem z podłożem. Maść otrzymana w ten sposób nazywa się maścią precypitacyjną (strąceniową).

Maści zawiesiny są najczęściej sporządzanymi maściami.

Emulsje

Maści emulsje (kremy) – maści, w których skład wchodzi kilka substancji niemieszających się ze sobą, połączonych w emulsję stabilizowaną emulgatorem. Emulsja jest najczęściej tworzona przez składniki podłoża, a substancja lecznicza jest rozpuszczana w fazie wodnej lub olejowej. W lecznictwie używa się zarówno emulsji typu olej/woda jak i woda/olej.

Najstabilniejsze emulsje otrzymuje się, łącząc składniki na ciepło i energicznie mieszając. Faza wodna w kremach powinna zawierać konserwanty.
maść z roztworem kwasu bornego
maść z roztworem chlorowodorku efedryny
maść z roztworem jodku potasu

Postać maści emulsji mają też na ogół kremy pielęgnacyjne. Kosmetyki produkowane w tej formie różnią się od leków stosowanymi emulgatorami (do użytku w przemyśle kosmetycznym dopuszczonych jest więcej substancji emulgujących) oraz zawartością innych substancji pomocniczych.